Sản lượng cá tra tăng rất nhanh từ 52.248 tấn trong năm 2000 đến 1.128.014 tấn trong năm 2008, ước tính sản lượng tăng sấp xỉ 22 lần trong vòng 08 năm. Sản lượng cá tra ngày càng gia tăng đi đôi với sự suy thoái môi trường do nước thải và bùn ao nuôi cá tra thâm canh thải trực tiếp ra sông, dẫn đến bùng phát dịch bệnh, gây thiệt hại cho người dân. Phương pháp phòng và trị bệnh truyền thống đã lạm dụng sử dụng kháng sinh và hóa chất diệt khuẩn đã tạo ra những chủng vi khuẩn gây bệnh kháng thuốc và tăng độc lực. Để thay thế dần dần phương pháp phòng bệnh truyền thống, phương pháp phòng và trị bệnh bằng liệu pháp sinh học ngày càng được ưa chuộng như vaccine, các chất tăng cường hệ miễn dịch (immunostimulants), probiotics. Nghiên cứu về vaccine ứng dụng trên cá tra vẫn đang được nhiều nhà khoa học quan tâm. Vaccine được cho là phương pháp hiệu quả nhất trong phòng ngừa một số bệnh gây ra bởi vi khuẩn và virus, nhưng chưa được sử dụng phổ biến có thể là do giá thành quá cao, thời gian nghiên cứu lâu và thường gây sốc cho cá. Những thành công đáng chú ý là việc sử dụng các chất tăng cường hệ miễm dịch thân thiện với môi trường và có phổ phòng ngừa bệnh rộng. Hơn thế nữa, phương pháp trị liệu sinh học bằng vi sinh vật có lợi (probiotic) được mong đợi và trở thành công cụ phòng ngừa, điều trị nhiều bệnh hiệu quả trong nuôi trồng thủy sản thông qua khả năng cải thiện môi trường nước và ức chế vi sinh gây bệnh. Đặc biệt là các vi sinh vật có lợi có khả năng phân hủy phân tử tín hiệu (Quorum sensing) của các vi khuẩn gây bệnh nhằm làm giảm độc lực của chúng. Đó cũng là cách tiếp cận chính của đề tài “Tạo chế phẩm vi sinh có tính đối kháng với vi khuẩn gây bệnh gan - thận mủ ở cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) nuôi”.

Trong năm 2010, đề tài thực hiện nội dung về: Phân lập, tuyển chọn các dòng vi khuẩn có đặc tính đối kháng vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây bệnh gan thận mủ trên cá tra. Qua 6 tháng đầu năm đề tài đã đạt một số kết quả khả quan. Trong 6 tháng đầu năm (vào mùa khô), đề tài tiến hành 3 đợt thu mẫu (hệ tiêu hóa cá tra thịt và giống, nước, bùn) của cá tra tại 3 tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long và Đồng Tháp. Tổng số mẫu thu được là 158 mẫu (nguyên liệu dùng sàng lọc vi khuẩn), trong đó hệ tiêu hóa cá thịt chiếm 27%, hệ tiêu hóa cá giống chiếm 30%, bùn 26%, nước 17%. Ngoài ra đề tài thu thêm 10 mẫu hệ tiêu hóa cá tra giống và thịt tại Trà Vinh. Sàng lọc các vi khuẩn qua AHLs (N-acyl homoserine lactone), đề tài đã thu được 370 khuẩn lạc. Từ những khuẩn lạc trên đề tiếp tục sàng lọc để tìm ra những chủng vi khuẩn có khả năng đồng thời phân hủy phân tử tín hiện C6-HHL (N-Hexanoyl-DL-homoserine lactone) và hoạt động đối kháng (antagonistic activity) với vi khuẩn gây bệnh gan thận mủ Edwardsiella ictaluri. Kết quả qua sàng lọc 50 khuẩn lạc đã có hơn 6 khuẩn lạc có khả năng phân hủy hoàn toàn phân tử tín hiệu C6-HHL và đối kháng vi khuẩn E. ictaluri có vòng vô khuẩn từ 18-40 mm (bằng phương pháp đục lỗ trên thạch, disc-diffusion method, well-diffusion method, cross-streak method). Dự kiến trong thời gian tới đề tài tiếp tục sàng lọc khả năng phân hủy phân tử tín hiệu và đối kháng của các mẫu còn lại; tiến thành 2 đợt thu mẫu cá tra, nước và bùn vào mùa mưa; định danh các mẫu vi khuẩn phân lập; khảo sát khả năng cải thiện môi trường nước; tiến hành một vài đợt khảo sát khả năng bảo vệ cá tra.

Võ Minh Sơn

Nguyễn Thị Ngọc Tĩnh